Best Viewed in Mozilla Firefox, Google Chrome

Diseases

Diseases
7
Oct

राइस ब्लास्ट

1. सभी उत्तर-पूवी राज्यों में चावल की यह बहुत ही महत्वपूर्ण और

विनाशक रोग है जिसके कारण उपज में 35-50% की हानि होती है।  

2. पौधे की वृद्धि के सभी चरणों में इसके ऊपरी भाग पर फंगस, पायरीक्युलेरिया ग्रीसिया का हमला होता है हालांकि, आमतौर पर पत्तों, गांठों और पुष्प-गुच्छ के गले पर इसका प्रभाव देखा जाता है। 

3. तंतु आकार के धब्बे पत्ते के मध्य में और भूरे रंग की धारियां प्रमुख लक्षण हैं।    

File Courtesy: 
ICAR NEH, Umiam
Image Courtesy: 
डॉ. कृष्ण वेनी (DRR)
27
Aug

ಬಕಾನೆ/ ಕಾಲ್ಕೊಳೆತ ರೋಗ - Foot Rot Bakanae

ಬಕಾನೆ/ ಕಾಲ್ಕೊಳೆತ ರೋಗ - Foot Rot Bakanae

ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರು: ಭತ್ತದ ಬಕಾನೆ ರೋಗ, ಪೊಕ್ಕಾಹ್ ಬೊಯೆಂಗ್, ಭತ್ತದ ಬಿಳಿ ಕಾಂಡ (stalk), ಕಬ್ಬಿನ ಸೆಟ್ಟ್ ಕೊಳೆತ, ರಾಗಿಯ (Maize) ಕಾಂಡದ ಕೊಳೆತ, ಭತ್ತದ ಕಾಂಡ ಕೊಳೆ ರೋಗ, ಸಿಹಿ ಜೋಳದ ಕಾಂಡ ಕೊಳೆತ ಅಥವಾ ಕೊಳೆ ತೆನೆ ರೋಗ, ಬಾಳೆಗಿಡದ ಹುಸಿ ಕೊಳೆ ರೋಗ

ಹರಹು ಮತ್ತು ಸಂಭವನೀಯತೆ: ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗವು ಮಳೆ ನೀರಿನಿಂದ ಭತ್ತದ ಕೃಷಿ ಮಾಡುವ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ. (ಸುಶೀಲೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಇತರರು, 1991).

ಆದ್ಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು: ಜಿಬ್ಬರೆಲ್ಲ ಫ್ಯೂಜಿಕೊರಿ (ಸವಾಡ) ಎಸ್. ಇಟೋ (ಟೀಲಿಯೋಮಾರ್ಫ್)

File Courtesy: 
ZARS, Mandya
27
Aug

ಎಲೆಕವಚದ ಕೊಳೆ ರೋಗ - Sheath Rot

ಎಲೆಕವಚದ ಕೊಳೆ ರೋಗ - Sheath Rot

ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರುಗಳು: ಭತ್ತದ ಕವಚದ ಕೊಳೆ ರೋಗ, ಕವಚದ ಕೊಳೆ ರೋಗ

ಹರಹು ಮತ್ತು ಸಂಭವನೀಯತೆ: ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಹರಡಿದೆ (ಸಣ್ಣೇ ಗೌಡ, 1979)‌

ಆದ್ಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು: ಸರೋಕ್ಲೇಡಿಯಮ್ ಒರೈಜೆ (ಸವಾಡ) ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಗಾಮ್ಸ್. ಮತ್ತು ಡಿ. ಹಾಕ್ಸ್ (ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರು anamorph )

ಕವಚದ ಕೊಳೆ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳು- Symptoms of Sheath Rot disease

File Courtesy: 
ZARS, Mandya
Image Courtesy: 
ZARS, Mandya
27
Aug

ಎಲೆಪಟ್ಟೆ ರೋಗ - Leaf scald

ಎಲೆಪಟ್ಟೆ ರೋಗ - Leaf scald

ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರು: ಎಲೆ ಸುಡು ರೋಗ, ಎಲೆ ತುದಿಯ ಬೆಂಕಿ ರೋಗ, ಕಂದು ಎಲೆ ಬೆಂಕಿ ರೋಗ, ಎಲೆ ಕವಚ ಕಂದಾಗುವಿಕೆ, ಕಂದು ಎಲೆ ಚುಕ್ಕಿ ರೋಗ, ಎಲೆ ಮಚ್ಚೆ

ರೋಗಕಾರಕ ಜೀವಿ: ಮೋನೋಗ್ರಾಫೆಲ್ಲಾ ಅಲ್ಬೆಸೆನ್ಸ್

ಎಲೆ ಪಟ್ಟೆ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣ - Symptoms of Leaf scald

File Courtesy: 
ZARS, Mandya
Image Courtesy: 
ZARS, Mandya
27
Aug

ಅಗಲ ಕಿರಿದಾದ ಕಂದು ಚುಕ್ಕೆ - Narrow Brown Spot

ಅಗಲ ಕಿರಿದಾದ ಕಂದು ಚುಕ್ಕೆ - Narrow Brown Spot

ಹರಹು ಮತ್ತು ಸಂಭನೀಯತೆ : ಕರ್ಣಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ (ಸಣ್ಣೇ ಗೌಡ ಮತ್ತು ಇತರರು, 1973)

ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರುಗಳು: ಅಗಲ ಕಿರಿದಾದ ಕಂದು ಚುಕ್ಕೆ, ಸರ್ಕೋಸ್ಪೋರಾ ಎಲೆ ಚುಕ್ಕೆ, ಕಿವಿ ಮಚ್ಚೆ

ಅಗಲ ಕಿರಿದಾದ ಕಂದು ಮಚ್ಚೆ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳು - Symptoms of Narrow Brown Spot

File Courtesy: 
ZARS, Mandya
27
Aug

ಕಂದು ಚುಕ್ಕೆ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳು - Symptoms of Brown Leaf Spot disease

ಕಂದು ಚುಕ್ಕೆ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳು - Symptoms of Brown Leaf Spot disease

File Courtesy: 
ZARS, Mandya
Image Courtesy: 
Dr. Krishnaveni, DRR
27
Aug

ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಎಲೆ ಚುಕ್ಕೆ ರೋಗದ ನಿಯಂತ್ರಣ- Control Measures of Brown Leaf Spot disease

ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಎಲೆ ಚುಕ್ಕೆ ರೋಗದ ನಿಯಂತ್ರಣ- Control Measures of Brown Leaf Spot disease

ತಳೀಯ ನಿರೋಧಕತೆ: ಐ.ಇ.ಟಿ. 1791 ಮತ್ತು ಅಮೃತ್ ತಳಿಗಳು ಕಂದು ಚುಕ್ಕಿ ರೋಗಕ್ಕೆ ನಿರೋಧತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಮಿಶ್ರ ತಳಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವುದರಿಂದಲೂ ರೋಗಹರಡುವ ಗತಿಯನ್ನು ನಿಧಾನ ಮಾಡಬಹುದು.

ಬೀಜೋಪಚಾರ: ಪ್ರತಿ ಒಂದು ಕಿ.ಗ್ರಾಂ. ಬೀಜಕ್ಕೆ 2 ಗ್ರಾಂ. ನಂತೆ ಕಾರ್ಬೆಂಡಜಿಮ್ ಅಥವಾ 4 ಗ್ರಾಂ ನಂತೆ ಮಾಂಕೊಜೆಬ್.

ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಿಪಾಠಗಳು: ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಗೊಬ್ಬರದ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛ ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಯುವಿಕೆ

File Courtesy: 
ZARS, Mandya
27
Aug

ಎಲೆಕವಚದ ಮಚ್ಚೆ ರೋಗದ ನಿಯಂತ್ರಣ - Control Measures of Sheath blight

ಎಲೆಕವಚದ ಮಚ್ಚೆ ರೋಗದ ನಿಯಂತ್ರಣ - Control Measures of Sheath blight

ತಳಿಯ ನಿರೋಧಕತೆ: ಹಲವು ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಎಲೆ ಕವಚದ ಬೆಂಕಿ ರೋಗಕ್ಕೆ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಇರುವ ತಳಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಈ ವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ತಳಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿಲ್ಲ.

ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು: ಸಾರಜನಕಯುಕ್ತ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಮಿತವಾಗಿ ಬಳಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಎಲೆಕವಚದ ಬೆಂಕಿ ರೋಗವನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ (ತೆಂಡೆಹೊಡೆಯುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾರಜನಕಯುಕ್ತ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ನೀಡದಿರಿ).

File Courtesy: 
ZARS, Mandya
27
Aug

ಎಲೆಕವಚದ ಮಚ್ಚೆ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳು - Symptoms of Sheath blight

ಎಲೆಕವಚದ ಮಚ್ಚೆ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳು - Symptoms of Sheath blight

File Courtesy: 
ZARS, Mandya
Image Courtesy: 
ZARS, Mandya
27
Aug

ಎಲೆಕವಚದ ಮಚ್ಚೆ ರೋಗ - Sheath Blight

ಎಲೆಕವಚದ ಮಚ್ಚೆ ರೋಗ - Sheath Blight

ಭತ್ತದಲ್ಲಿ ಎಲೆಕವಚದ ಮಚ್ಚೆ ರೋಗ ಆರ್ಥಿಕ ದೃಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಕಳೆದ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇಳುವರಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಈ ರೋಗವು ಭತ್ತ ಬೆಳೆಯುವ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಎಲೆಕವಚದ ಮಚ್ಚೆ ರೋಗದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗುವ ಸಸ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳು - Affected Plant Stages by Sheath blight

ಹೂಬಿಡುವ ಹಂತ, ಕಾಯಿ ಕಚ್ಚುವ ಹಂತ, ಕೊಯಿಲಿಗೆ ಮೊದಲು, ತೆನೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು, ಮೊಳಕೆಯ ಸಸಿಯ ಹಂತ, ಹಸಿರು ಎಲೆಗಳು ಹುಟ್ಟುವ ಹಂತ

File Courtesy: 
ZARS, Mandya
27
Aug

ಭತ್ತದ ಬೆಂಕಿ ರೋಗದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಉಪಾಯಗಳು - Control Measures of Rice Blast disease

ಭತ್ತದ ಬೆಂಕಿ ರೋಗದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಉಪಾಯಗಳು - Control Measures of Rice Blast disease

ಆತಿಥೇಯ ಸಸ್ಯ ನಿರೋಧಕತೆ: ರೋಗ ನಿರೋಧಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ನೆಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ, ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಹಾಗೂ ಸುರಕ್ಷಿತ ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣದ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ರಾಸಿ, ಇ.ಐ.ಟಿ.-1791, ಬಿ.ಆರ್.-2655 ಇವುಗಳನ್ನು ದಕ್ಷಿಣದ ಒಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಬೆಂಕಿ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ತಳಿಗಳೆಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ರೋಗ ಹರಡುವ ಗತಿಯನ್ನು ನಿಧಾನ ಮಾಡಲು ಮಿಶ್ರ ತಳಿಗಳನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

File Courtesy: 
ZARS, Mandya
27
Aug

ಭತ್ತದ ಬೆಂಕಿ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಹಾನಿಯಾಗುವ ವಿಧಾನ - Mechanism of damage of Rice Blast disease

ಭತ್ತದ ಬೆಂಕಿ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಹಾನಿಯಾಗುವ ವಿಧಾನ - Mechanism of damage of Rice Blast disease

File Courtesy: 
ZARS, Mandya
26
Aug

ಭತ್ತದ ಬೆಂಕಿ ರೋಗ- Rice Blast disease

ಭತ್ತದ ಬೆಂಕಿ ರೋಗ- Rice Blast disease

ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರು: ರೈಸ್ ಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಡಿಸೀಸ್, ರೈಸ್ ಕಾಟನ್ ನೆಕ್, ರೈಸ್ ಸೀಡ್ಲಿಂಗ್ ಬ್ಲೈಟ್, ಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಆಫ್ ರೈಸ್, ಓವಲ್ ಲೀಫ್ ಸ್ಪಾಟ್ ಆಫ್ ಗ್ರಾಮಿನೇ, ಪಿಟ್ಟಿಂಗ್ ಡಿಸೀಸ್, ರೈ ಗ್ರಾಸ್ ಬ್ಲಾಸ್ಟ್, ಜಾನ್ಸನ್ ಸ್ಪಾಟ್ ರೋಗಾಣು ಜೀವಿ: -

ಬೆಂಕಿ ರೋಗದ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗುವ ಭಾಗಗಳು- Parts affected by Rice Blast disease

ಹೂಗೊಂಚಲು/ ಹೂಗುಚ್ಛ, ಎಲೆಗಳು, ಬೀಜ, ಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಸ್ಯ

File Courtesy: 
ZARS, Mandya
Image Courtesy: 
Mr.Chaitanya, DRR
24
Aug

बॅक्टेरिअल लीफ स्ट्रीक रोगाचे व्यवस्थापन - Management of Bacterial Leaf Streak disease

1. खतांचा योग्य वापर, रोगविरोधक जाती लावणे, बियांवर गरम पाण्याची प्रक्रिया करणे आणि दोन रोपांमध्ये पुरेशी जागा सोडल्यास ह्या रोगाचे व्यवस्थापन करता येते.
2. खाचरे स्वच्छ ठेवणे चांगले. काढणीनंतर राहिलेला काडीकचरा, गवत तसेच आपोआप उगवणारी रोपटी काढून टाका म्हणजे त्यांद्वारे, हंगामाच्या सुरुवातीलाच, रोग पसरणार नाही.

3. रोग आटोक्यात ठेवण्यासाठी पाण्याचा चांगला निचरा होणे – विशेषतः बी लावलेल्या वाफ्यांमध्ये - महत्त्वाचे आहे.

File Courtesy: 
आरएआरएस कर्जत
24
Aug

बॅक्टेरिअल लीफ स्ट्रीक रोगाची लक्षणे - Symptoms of Bacterial Leaf Streak disease

बॅक्टेरिअल लीफ स्ट्रीकचे दिसणारे पहिले लक्षण म्हणजे पानांच्या शिरांमध्ये पाण्याने भरल्यासारखे दिसणारे आखूड पट्टे उद्भवणे. नंतर त्यांची लांबी वाढून ते अर्धपारदर्शक व फिक्या तपकिरी किंवा पिवळसर तपकिरी रंगाचे बनतात. अशा अनेक पट्ट्यांमुळे पान कोरडे पडल्यासारखे दिसते. नंतरच्या काळात हा रोग बॅक्टेरिअल लीफ ब्लाइटपासून वेगळा ओळखता येत नाही. ह्या रेषा किंवा अरुंद पारदर्शक रेषा पान सूर्यप्रकाशाच्या विरुद्ध दिशेने पाहिल्यास दिसतात. अशा एखाद्या रेषेचे वाढणारे टोक कापून तो भाग पाण्याने भरलेल्या पेल्यात धरला असता जीवाणूंच्या पेशी पानातून बाहेर येताना दिसतात व त्यांमुळे 5 मिनिटांतच पाणी गढूळ रंगाचे बनते.

File Courtesy: 
आरएआरएस कर्जत
24
Aug

भातावरील बॅक्टेरिअल लीफ स्ट्रीक (BLS) ( Bacterial Leaf Streak (BLS) of rice)

1. कोणत्या जीवाणूंमुळे होतो : झांथोमोना ओरिझी पीव्ही. ओरिझिकोला

2. बॅक्टेरिअल लीफ स्ट्रीक हा आजार साधारणपणे भातपिकाला फुटवे येण्याच्या काळात दिसतो.

3. नंतरच्या वाढीदरम्यान भातपीक ह्या हल्ल्यामधून सावरते आणि उत्पादनावर फारसा परिणाम होत नाही.

4. परंतु 1000 ग्रेन-वेटच्या संदर्भात पाहता BLS मुळे 32.3% पर्यंत नुकसान झाल्याचीही नोंद आहे.

File Courtesy: 
आरएआरएस कर्जत
24
Aug

बॅक्टेरिअल लीफ ब्लाइट रोगाचे व्यवस्थापन ( Management of Bacterial Leaf Blight disease)

1. रोगमुक्त झाडापासून मिळालेलेच बी पेरणीसाठी वापरा.

2. हे बियाणे प्रथम 12 तास स्ट्रेप्टोसायक्लिन(0.15%) आणि द्रवणयोग्य सेरेसान (0.05%) च्या मिश्रणात भिजवा आणि त्यानंतर 30 मिनिटे त्यावर गरम पाण्यची प्रक्रिया करा (52oसे-54oसे).

3. रोग-व्यवस्थापनाचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे रोगविरोधक वाण लावणे. व्यापारी तत्त्वावर लावल्या जाणार्यास काही रोगविरोधक वाणांची नावे अशी – सुवर्णा, IR 36, IR 64 आणि साकेत

4, IR-20, IR-54, आशा आणि दया. 4. अनुकूल हवा टिकून राहिली आणि रोगाचे प्रमाणही वाढते राहिले तर नत्रयुक्त खते देणे थांबवलेले चांगले म्हणजे रोगाचा प्रभाव कमी होईल.

File Courtesy: 
आरएआरएस कर्जत
24
Aug

बॅक्टेरिअल लीफ ब्लाइट रोगाची लक्षणे ( Symptoms of Bacterial Leaf Blight disease)

ह्या जीवाणूमुळे एकतर रोपे सुकतात किंवा त्यांची पाने खराब होतात. 'क्रेसेक' प्रकारचे सुकणे अधूनमधून शेतांत आढळते व ह्यामुळे फार नुकसान होते. रोपांच्या पुनर्लावणीनंतर 3-4 आठवड्यांत हे लक्षण हमखास आढळते. क्रेसेकमुळे एकतर पूर्ण रोपच मरते किंवा काही पानांवर परिणाम होतो. फुटवे येण्यापासून हेडिंगच्या काळामध्ये पानांवर डाग पडणे हे लक्षण मोठ्या प्रमाणात दिसते. जरा कमी आढळणारे तिसरे लक्षण म्हणजे किंवा कडांना फिक्या हिरव्या रंगाचे पाणीयुक्त किंवा पिवळे ठिपके उठणे. हे ठिपके 5-10 मिमी लांबीचे असतात. ह्यामुळे पाने टोकाकडून किंवाकडेने मरू लागतात.

File Courtesy: 
आरएआरएस कर्जत
24
Aug

बॅक्टेरिअल लीफ ब्लाइट ( Bacterial Leaf Blight disease)

1. कोणत्या जीवाणूंमुळे होतो: झांथोमोना कॉँपेस्ट्रिस पीव्ही. ओरिझी.

2. बॅक्टेरिअल ब्लाइट हा रोग पावसाळ्यात दिसतो. त्याची सुरूवात आणि तीव्रता मुख्यतः पावसाचे प्रमाण, पाऊस पडल्याचे एकूण दिवस, नत्रयुक्त खतांची मात्रा, बियाण्याची जात इ. वरच अवलंबून असते.

3. गंभीर स्वरूपाचा फैलाव 1979 तसेच 1980 मध्ये वायव्य भारतात आढळला होता व त्यामुळे उत्पादन खूपच घसरले होते.

File Courtesy: 
आरएआरएस कर्जत
24
Aug

शीथ रॉट रोगाच्या नियंत्रणासाठी योग्य व्यवस्थापन ( Management practices for control of Sheath rot disease)

1. काढणीनंतर पिकाचे बुडखे काढून नष्ट करा. लावणी करताना रोपांमध्ये पुरेसे अंतर ठेवा.
2. फुटवे येण्याच्या काळात पालाश (पोटॅश) ची मात्रा द्या. कॅल्शिअम सल्फेट आणि झिंक सल्फेटचा फवारा पानांवर मारल्याने हा रोग आटोक्यात राहतो.
3. बूटिंगच्या काळात बियाण्यावर कार्बेंडाझिम किंवा मॅन्कोझेबची प्रक्रिया केल्याने किंवा पानावर ह्याची फवारणी केल्याने रोग आटोक्यात राहतो. बेनोमिल आणि कॉपर ऑक्सिक्लोराइडचा फवारा पानांवर मारल्यानेही चांगला परिणाम दिसतो.

File Courtesy: 
आरएआरएस कर्जत
Syndicate content
Copy rights | Disclaimer | RKMP Policies